అవశ్యం లభతే జన్తుః ఫలం పాపస్య కర్మణః । ఘోరం పర్యాగతే కాలే ద్రుమాః పుష్పమివార్తవమ్ ॥౮॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనత్రింశస్సర్గః (౮వ శ్లోకము) “చెట్లు ఆయా ఋతువులను అనుసరించి తగిన విధముగా పూవులను, పండ్లను, పొందినట్టు, ప్రాణులు తమ పాపకృత్యములకు తగిన దుష్ఫలితములను తగిన సమయమురాగానే తప్పక అనుభవింతురు”, అని శ్రీరాముడు (మనలోని) ఖరునికి హితవు చెప్పెను.

న చిరం పాపకర్మాణః క్రూరా లోకజుగుప్సితాః । ఐశ్వర్యం ప్రాప్య తిష్ఠన్తి శీర్ణమూలా ఇవ ద్రుమాః ॥౭॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనత్రింశస్సర్గః (౬వ శ్లోకము) ఖరునికి హితవు పలుకుతూ, శ్రీరాముడీ శ్లోకము చెప్పెను: “పాపకర్మలను చేసే క్రూరులను లోకము అసహ్యించుకొనును. వ్రేళ్ళకు చీడపడితే మహావృక్షము సైతము క్రమముగా నిలువెల్లా ఎండిపోవును. అట్లే (ప్రారబ్ధబలముచే) దుష్టునికి మహైశ్వర్యము ప్రాప్తించినా అది అతని అధర్మవర్తనము వలన త్వరలోనే నశించును”. ఈ శ్లోకము ద్వారా “మనిషి పురోగతికి ధర్మమే మూలమని” మనకి చెప్పకనే చెపుతున్నాడు శ్రీరాముడు.

లోభాత్ పాపాని కుర్వాణః కామాద్వా యో న బుధ్యతే । భ్రష్టః పశ్యతి తస్యాన్తం బ్రాహ్మణీ కరకాదివ ॥౫॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనత్రింశ్శస్సర్గః (౫వ శ్లోకము) దేవతలకు కూడా జయింపరాని ఖరదూషణాదులను, వారి ౧౪౦౦౦ సేనలను, శ్రీరాముడొక్కడే క్రోద్ది వ్యవధిలోనే సంహరించెను. ఆ సందర్భములో చివరిగా ఖరునకు హితవు పలుకుతూ శ్రీరాముడీ శ్లోకము చెప్ఫెను: “కామముతోగానీ, లోభముచేగానీ దుష్కృత్యములు చేసి, మీదుమిక్కిలి పశ్చాత్తాపముకూడా చెందక ఉండే భ్రష్టులు, ఎట్లైతే నలికండ్లపాము వడగళ్ళను తానే మ్రింగి తాను మరణించునో, అట్లే దారుణ దుస్సహ దుర్గతులను తామే కోరికోరి పొందెదరు”. కావున ఇంద్రియనిగ్రహముతో శ్రాస్త్రవిహిత కర్మాచరణ చేయుటే ఇహపర…

అనాగతవిధానం తు కర్తవ్యం శుభమిచ్ఛతా । ఆపదం శఙ్కమానేన పురుషేణ విపశ్చితా ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే చతుర్వింశ్శస్సర్గః (౧౧వ శ్లోకము) దుశ్శకునములను గమనించిన శ్రీరాముడు లక్ష్మణునితో ఇట్లనెను: “శుభములను కోరుకొనెడి దూరదర్శి తనకెదురగు ఆపదలను ఊహించి, రాబోవు అనర్థములకు తగిన ప్రతిక్రియ చేయవలెను”.  అప్పుడు శ్రీరాముడు రాబోయే ఖరదూషణ యుద్ధమును ఊహించి, తగిన జాగ్రత్తలు, సన్నాహములు చేసెను. మనముకూడా శ్రీరామునివలె ఎల్లప్పుడు అప్రమత్తులమై ఉండవలెను, అని నీతి.

రాఘవాయ చ సన్న్యాసం దత్త్వేమే వరపాదుకే । రాజ్యం చేదమయోధ్యాం చ ధూతపాపో భవామిచ ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చదశోత్తరశతతమస్సర్గః (౨౦వశ్లోకము) “సర్వరక్షంకరములైన రామపాదుకల ప్రభావముచే ఈ ౧౪ ఏండ్లు రాజ్యపాలనము చేసి, శ్రీరాముడు తిరిగి వచ్చిన పిదప ఆయన నా వద్ద న్యాసంగా ఉంచిన రాజ్యమును, అయోధ్యను (మరియు ఈ పాదుకలను) ఆయనకు తిరిగి ఇస్తాను. అప్పుడు నా పాపములన్ని (రామానుగ్రహమువలన) నిశ్శేషముగా దగ్ధమగును”. ఈ శ్లోకము భగవద్గీతలో స్వామి చెప్పిన చరమశ్లోకమైన “సర్వధర్మాన్పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వ్రజ । అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి మా శుచః ॥” కి సరిగ్గా సరిపోతుంది. కాబట్టి…

ఉపధిర్న మయా కార్యో వనవాసే జుగుప్సితః ।

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకాదశోత్తరశతతమస్సర్గః (౨౯వ శ్లోకము) శ్రీరాముని మీది అమితమైన ప్రేమావేశముతో భరతుడు తానే అన్నగారికి బదులుగా వనవాసవ్రతము చేసెదనని అందరిముందరా ఘోషించెను. అప్పుడు శ్రీరాముడీ అమృతవాక్కులను పలికెను: “నాకు మారుగా భరతుడు వనవాసము చేయుటకు నేనిష్టపడను. ఏలన సమర్థుడైనవాడు ప్రతినిధితో పని చేయించుట అత్యంత జుగుప్సాకరము కదా”! కాబట్టి మన కర్తవ్యమును మనమే నెరవేర్చుకో వలెను. అవతలవానికి దానిని అప్పచెప్పరాదు. ఇట్టి సోమరిని రాముడు మెచ్చడని ఈ శ్లోకము ద్వారా తెలియుచున్నది.

యథాహి చోరః స తథాహి బుద్ధః తథాగతం నాస్తికమత్ర విద్ధి । తస్మాద్ధి యఃశఙ్క్యతమః ప్రజానాం న నాస్తికేనాభిముఖో బుధః స్యాత్ ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే నవోత్తరశతతమస్సర్గః (౩౪వ శ్లోకము) “ఎట్లాగైతే నేర్పరితనమున్నా ఒక చోరుడు దండనార్హుడో, అట్లే తెలివైనవాడైనాసరే వేదధర్మమునకు విరోధియైన నాస్తికుడు కూడా దండనార్హుడే. ఇట్టివానిని సమాజము శంకించవలసినదే. సత్పురుషులైనవారు నాస్తికులతో వాదించరాదు, ఎట్టి సంబంధమునూ పెట్టుకొనరాదు”, అని శ్రీరాముడు జాబాలిమహర్షితో హితవు పల్కెను. కాబట్టి మనము నాస్తికులకు వీలైనంతే దూరముగానుండుటే శ్రేయస్కరము.