రామో విగ్రహవాన్ ధర్మః సాధుః సత్యపరాక్రమః । రాజా సర్వస్యలోకస్య దేవానాం మఘవానివ ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తత్రింశస్సర్గః (౧౩వ శ్లోకము) శ్రీరాముడంటే ఏమిటో ఒక్క శ్లోకములో నిర్వచనము ఇచ్చాడు మహానుభావుడైన మారీచుడు: “శరీరము ధరించి దిగివచ్చిన ధర్మమే రాముడు. సకలప్రాణికోటికి హితవుకలిగించే సాధుజీవనుడు. అతని పరాక్రమమునకు తిరుగులేదు. దేవేంద్రుడు దేవతకు ప్రభువైనట్టే, ఈ సమస్త చరాచరసృష్టికి ప్రభువైన పరమాత్మ ఈ రాముడు”. అట్టి శ్రీరాముడు మనకి ఆదర్శము, ఆరాధ్యము కావాలి. Advertisements

సులభాః పురుషా రజన్! సతతం ప్రియవాదినః । అప్రియస్య తు పథ్యస్య వక్తా శ్రోతా చ దుర్లభః ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తత్రింశస్సర్గః (౨వ శ్లోకము) “ఓ రాజా! యజమాని యొక్క హితాహితములు పట్టించుకొనక, స్వలాభముకై ఇచ్చకపుమాటలాడేవారే చాలమంది ఉంటారు. కానీ తాత్కాలికముగా అప్రియమైనాసరే దీర్ఘకాల క్షేమంకరములైన ధర్మోపదేశములు ఇచ్చేవారు దొరకరు. దొరికినా వినేవారూ దొరకరు”, అని మారీచుడు రావణునితో పల్కెను. కాబట్టి, మనము ఎల్లప్పుడూ మనకి వత్తాసు పలికే వారితో కాక, ధర్మబుద్ధి కలవారితోనే మెలగాలి. రుచించకపోయినా, వారుచెప్పే ధర్మబోధనలను అనుసరించి జీవనము సాగించే ప్రయత్నము చేయాలి.

అవశ్యం లభతే జన్తుః ఫలం పాపస్య కర్మణః । ఘోరం పర్యాగతే కాలే ద్రుమాః పుష్పమివార్తవమ్ ॥౮॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనత్రింశస్సర్గః (౮వ శ్లోకము) “చెట్లు ఆయా ఋతువులను అనుసరించి తగిన విధముగా పూవులను, పండ్లను, పొందినట్టు, ప్రాణులు తమ పాపకృత్యములకు తగిన దుష్ఫలితములను తగిన సమయమురాగానే తప్పక అనుభవింతురు”, అని శ్రీరాముడు (మనలోని) ఖరునికి హితవు చెప్పెను.

న చిరం పాపకర్మాణః క్రూరా లోకజుగుప్సితాః । ఐశ్వర్యం ప్రాప్య తిష్ఠన్తి శీర్ణమూలా ఇవ ద్రుమాః ॥౭॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనత్రింశస్సర్గః (౬వ శ్లోకము) ఖరునికి హితవు పలుకుతూ, శ్రీరాముడీ శ్లోకము చెప్పెను: “పాపకర్మలను చేసే క్రూరులను లోకము అసహ్యించుకొనును. వ్రేళ్ళకు చీడపడితే మహావృక్షము సైతము క్రమముగా నిలువెల్లా ఎండిపోవును. అట్లే (ప్రారబ్ధబలముచే) దుష్టునికి మహైశ్వర్యము ప్రాప్తించినా అది అతని అధర్మవర్తనము వలన త్వరలోనే నశించును”. ఈ శ్లోకము ద్వారా “మనిషి పురోగతికి ధర్మమే మూలమని” మనకి చెప్పకనే చెపుతున్నాడు శ్రీరాముడు.

లోభాత్ పాపాని కుర్వాణః కామాద్వా యో న బుధ్యతే । భ్రష్టః పశ్యతి తస్యాన్తం బ్రాహ్మణీ కరకాదివ ॥౫॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనత్రింశ్శస్సర్గః (౫వ శ్లోకము) దేవతలకు కూడా జయింపరాని ఖరదూషణాదులను, వారి ౧౪౦౦౦ సేనలను, శ్రీరాముడొక్కడే క్రోద్ది వ్యవధిలోనే సంహరించెను. ఆ సందర్భములో చివరిగా ఖరునకు హితవు పలుకుతూ శ్రీరాముడీ శ్లోకము చెప్ఫెను: “కామముతోగానీ, లోభముచేగానీ దుష్కృత్యములు చేసి, మీదుమిక్కిలి పశ్చాత్తాపముకూడా చెందక ఉండే భ్రష్టులు, ఎట్లైతే నలికండ్లపాము వడగళ్ళను తానే మ్రింగి తాను మరణించునో, అట్లే దారుణ దుస్సహ దుర్గతులను తామే కోరికోరి పొందెదరు”. కావున ఇంద్రియనిగ్రహముతో శ్రాస్త్రవిహిత కర్మాచరణ చేయుటే ఇహపర…

అనాగతవిధానం తు కర్తవ్యం శుభమిచ్ఛతా । ఆపదం శఙ్కమానేన పురుషేణ విపశ్చితా ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే చతుర్వింశ్శస్సర్గః (౧౧వ శ్లోకము) దుశ్శకునములను గమనించిన శ్రీరాముడు లక్ష్మణునితో ఇట్లనెను: “శుభములను కోరుకొనెడి దూరదర్శి తనకెదురగు ఆపదలను ఊహించి, రాబోవు అనర్థములకు తగిన ప్రతిక్రియ చేయవలెను”.  అప్పుడు శ్రీరాముడు రాబోయే ఖరదూషణ యుద్ధమును ఊహించి, తగిన జాగ్రత్తలు, సన్నాహములు చేసెను. మనముకూడా శ్రీరామునివలె ఎల్లప్పుడు అప్రమత్తులమై ఉండవలెను, అని నీతి.

రాఘవాయ చ సన్న్యాసం దత్త్వేమే వరపాదుకే । రాజ్యం చేదమయోధ్యాం చ ధూతపాపో భవామిచ ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చదశోత్తరశతతమస్సర్గః (౨౦వశ్లోకము) “సర్వరక్షంకరములైన రామపాదుకల ప్రభావముచే ఈ ౧౪ ఏండ్లు రాజ్యపాలనము చేసి, శ్రీరాముడు తిరిగి వచ్చిన పిదప ఆయన నా వద్ద న్యాసంగా ఉంచిన రాజ్యమును, అయోధ్యను (మరియు ఈ పాదుకలను) ఆయనకు తిరిగి ఇస్తాను. అప్పుడు నా పాపములన్ని (రామానుగ్రహమువలన) నిశ్శేషముగా దగ్ధమగును”. ఈ శ్లోకము భగవద్గీతలో స్వామి చెప్పిన చరమశ్లోకమైన “సర్వధర్మాన్పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వ్రజ । అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి మా శుచః ॥” కి సరిగ్గా సరిపోతుంది. కాబట్టి…