లక్ష్మీశ్చన్ద్రాదపేయాద్వా హిమవాన్ వా హిమం త్యజేత్ । అతీయాత్ సాగరో వేలాం న ప్రతిజ్ఞామహం పితుః ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకాదశోత్తరశతతమస్సర్గః (౧౮వ శ్లోకము) శ్రీరాముడు భరతునితోనిట్లనెను: “ఒకవేళ చంద్రునినుండి వెన్నెల దూరమవ్వచ్చును, హిమవత్పర్వతము నుండి మంచు వేర్పడచ్చు, సముద్రము చెలియలకట్టదాటవచ్చు, కానీ నేను మాత్రము నాన్నగారి మాట వమ్ముకానివ్వను”. సత్యముపై శ్రీరామునికిగల స్థిరచిత్తము ఈ శ్లోకముద్వారా వాల్మీకిమహర్షి ప్రకాశింపచేసినారు.

ప్రత్యగాత్మమిమం ధర్మం సత్యం పశ్యామ్యహంస్వయమ్ । భారః సత్పురషాచీర్ణః తదర్థమభిమన్యతే ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే నవోత్తరశతతమస్సర్గః (౧౯వ శ్లోకము) జాబాలి మహర్షికి సమాధానమిస్తూ శ్రీరాముడు ఇట్లనెను: “సత్యమనబడే ఈ ధర్మము అందరికీ కళ్యాణకరమైనది. ఇది అన్ని ధర్మములలోనూ శ్రేష్ఠమైనదిగా నేను దర్శించుచున్నాను. సత్యవాక్పాలముకైనే నేను తపస్వులవలె జటావల్కలములు ధరించి ఇచ్చటికి వచ్చినాను”.

అసత్యసన్ధస్య సతః చలస్యాస్థిరచేతసః । నైవ దేవా న పితరః ప్రతీచ్ఛన్తీతి నః శ్రుతమ్ ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే నవోత్తరశతతమస్సర్గః (౧౮వ శ్లోకము) జాబాలి మహర్షికి సమాధానమిస్తూ ఈ ధర్మబోభకమైన శ్లోకాన్ని చెప్పాడు శ్రీరాముడు: “మాటకు కట్టుబడని చంచల మనస్కుడిచ్చే హవ్యకవ్యాదులవంటి మహాపుణ్యవస్తువులను సైతము దేవతలు, పితృదేవతలు స్వీకరించరని వేదాలు ఘోషిస్తున్నాయి”.

నైవ లోభాన్నమోహాద్వా నహ్యజ్ఞానాత్ తమోన్వితః । సేతుం సత్యస్య భేత్స్యామి గురోః సత్యప్రతిశ్రవః ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే నవోత్తరశతతమస్సర్గః (౧౭వ శ్లోకము)  జాబాలి మహర్షికి సమాధానమిస్తూ సత్యవర్తనముపైన తనకున్న దృఢత్వాన్ని ఆవిష్కరించే ఈ శ్లోకాన్ని చెప్పాడు శ్రీరాముడు: “ (రాజ్య) లోభము వలన కాని, (తమ్ములయందు) మోహము వలన కాని, (ఇతర) అజ్ఞానము వలన కాని, ఇప్పుడు నేను అవివేకివలె  (తండ్రిని సత్యపథమునందు నిలుపుతానన్న) నా ప్రతిజ్ఞను, పూజ్యులైన తండ్రిగారి వాగ్దానమును భంగపరచలేను”.

దత్తమిష్టం హుతం చైవ తప్తాని చ తపాంసి చ । వేదాః సత్యప్రతిష్ఠానాః తస్మాత్ సత్యపరో భవేత్ ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే నవోత్తరశతతమస్సర్గః (౧౪వ శ్లోకము)  జాబాలి మహర్షికి సమాధనమిస్తూ సత్యము యొక్క వైభవాన్ని ఇలా వర్ణిస్తున్నాడు శ్రీరాముడు: “దానధర్మములు, యజ్ఞములు, హోమకార్యములు, వ్రతములు, తపస్సులు, వేదములు, మెదలైనవాటన్నిటికి సత్యమే ఆధారము. కావున లోకమంతయు సత్యమునే ఆశ్రయించ వలెను”.

సత్యమేవేశ్వరో లోకే సత్యం పద్మాశ్రితా సదా । సత్యమూలాని సర్వాణి సత్యాన్నాస్తి పరం పదమ్ ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే నవోత్తరశతతమస్సర్గః (౧౩వ శ్లోకము) జాబాలి మహర్షికి సమాధనమిస్తూ సత్యము యొక్క వైభవాన్ని ఇలా వర్ణిస్తున్నాడు శ్రీరాముడు: “లోకములో సత్యమే భగవత్స్వరూపము. సంపదలన్నీ సత్యమునే ఆధారముగా చేసుకున్నాయి. అంతటికి సత్యమే మూలము. సత్యముకంటే పరమమైనదేదీ లేదు”.

ఋషయశ్చైవ దేవాశ్చ సత్యమేవ హి మేనిరే । సత్యవాదీ హి లోకేస్మిన్ పరమం గచ్ఛతి క్షయమ్ ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే నవోత్తరశతతమస్సర్గః (౧౧వ శ్లోకము) “ఋషులు, దేవతలు, అందరూ సత్యమే మిగుల శ్రేష్ఠమైనదని తలంతురు. లోకములో కూడా ఉన్నతి సత్యపాలనమువల్లనే కలుగును”, అని శ్రీరాముడు జాబాలి మహర్షితో చెప్పెను. సత్యవైభవమును తెలిపే ఈ శ్లోకము చిరస్మరణీయము.

కస్య ధాస్యామ్యహం వృత్తం కేన వా స్వర్గమాప్నుయామ్ । అనయా వర్తమానో హి వృత్త్యా హీనప్రతిజ్ఞయా ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే నవోత్తరశతతమస్సర్గః (౮వ శ్లోకము) అయోధ్యకి తిరిగిరమ్మని బోధించిన జాబాలిమహర్షితో శ్రీరాముడు ఇలా ధర్మవాక్కులను పలికెను: “నేను చేసిన ప్రతిజ్ఞను నేనే తప్పితే ఇక ఇతరులకు మంచిని ఎట్లు ఉపదేశించగలను? ఏ విధముగా (స్వర్గాది) శుభములను పొందగలను”? అసత్యదోషము చేసినవాడు ఎట్టి శుభములను పొందలేడని, మీదు మిక్కిలి తోటివారికి మంచి సలహాలు ఇచ్చే అర్హతను కూడా కోల్పోతాడని శ్రీరాముని సందేశము. కాబట్టి మనమెల్లప్పుడూ సత్యపథమునందే నడువవలెను.

నైవాహం రాజ్యమిచ్ఛామి న సుఖం న చ మైథిలీమ్ । నైవ సర్వానిమాన్ కామాన్ న స్వర్గం నైవ జీవితమ్ ॥ త్వామహం సత్యమిచ్ఛామి నానృతం పురుషర్షభ ।

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే చతుస్త్రింశస్సర్గః (౪౭-౪౮) ‘ధర్మమును ఎందుకు పాటించవలెను?’ అన్న ప్రశ్నకు సరియైన సమాధానము శ్రీరాముడు ఈ శ్లోకముల ద్వారా ఇచ్చినారు. దైవసమానుడైన తండ్రిని సత్యమునందు నిలుపుట – అనే ధర్మముపైననే తనకు మక్కువకలదనీ, రాజ్యముపైనగానీ, తన ప్రాణసమానమైన సతిపైగానీ, తన జీవితముపైగానీ , పరలోకగతులపైగానీ తనకు మక్కువలేదని తేల్చిచెప్పినాడు. కాబట్టి ధర్మమును కేవలము ధర్మముకోసమే పాటించవలెను కానీ ఇహ, పర సుఖములు కాంక్షించి కాదని శ్రీరాముని సందేశము. జీవితముపై కానీ, ఇతర ప్రాణాధికమైన వస్తువుల (శ్రీరామునికి సీత) పైకానీ మక్కువ కంటే…

సత్యమేకపదం బ్రహ్మ సత్యే ధర్మః ప్రతిష్ఠితః । సత్యమేవాక్షయా వేదాః సత్యేనైవాప్యతే పరమ్ ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే చతుర్దశస్సర్గః (౭) సత్యము యోక్క వైభవమును వివరించే ఈ శ్లోకము చిరస్మరణీయము. కైకేయి దశరథునికి ఈ విధముగా హితవు బోధించెను “సత్యం అనే ఒక్క పదమే బ్రహము. ఈ సూక్తి ‘ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ’ అను సూక్తిని ధ్వనిస్తున్నది! సత్యమే ధర్మానికి ఆలవాలము. అన్ని వేదములు సత్యమునే ప్రతిపాదించుచున్నవి. పరమమైన మోక్షము కేవలము సత్యమువలననే లభించును”.