నాత్ర జీవేన్మృషావాదీ క్రూరో వా యది వా శఠః । నృశంసః కామవృత్తో వా మునిరేష తథావిధః ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకాదశస్సర్గః (౯౦వ శ్లోకము)  అగస్త్యమహర్షి యొక్క మహిమను లక్ష్మణునికి వివరిస్తూ శ్రీరాముడీ శ్లోకము చెప్పెను:  “అసత్యము పలికేవాడు, కృరుడైనవాడు, వంచకుడు, విచ్చలివిడిగా ప్రవర్తించేవాడు ఈ పవిత్రాశ్రమములో మనలేడు”.  అగస్త్యుని తపశ్శక్తిని కీర్తించుటేకాక, మనకు ఉండకూడని గుణాలనిక్కడ వివరిస్తున్నాడు రాఘవుడు.

త్రీణ్యేవ వ్యసనాన్యత్ర కామజాని భవన్త్యుత । మిథ్యావాక్యం పరమకం తస్మాద్గురుతరావుభౌ । పరదారాభిగమనం వినా వైరం చ రౌద్రతా ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే నవమస్సర్గః (౩వ శ్లోకము) యుక్తాయుక్తములు బాగా తెలిసిన సీతాదేవి తన పతితో ప్రేమగా ఇలా పలికినది: “స్వామీ! ఈ లోకములో కామజములైన వ్యసనములు ముఖ్యముగా మూడు. మెదటిది, మరియు అన్నిటికన్నా ప్రమాదకరమైనది అబద్ధము. పరస్త్రీవ్యామోహము రెండవది. తనకు హానికలిగించని ప్రాణులను కూడా హింసించుట మూడవది”. కాబట్టి మనము ఇట్టి వ్యసనములకు దూరముగానుండవలెను.

అవిషహ్యాతపో యావత్ సూర్యో నాతివిరాజతే । అమార్గేణాగతాం లక్ష్మీం ప్రాప్యేవాన్వయవర్జితః ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే అష్టమస్సర్గః (౮వ శ్లోకము) వేసవికాలములోని తీవ్రమైన సూర్యతాపమునకు ఉపమానమిస్తూ శ్రీరాముడీ శ్లోకములో ఆ తాపమును అవినీతిపరుని అక్రమార్జనతో పోల్చెను! కాబట్టి మనము సర్వార్థసాధకమైన ధనమును ధర్మముతప్పకుండా ఆర్జించవలెను.

కాయేన కురుతే పాపం మనసా సమ్ప్రధార్య చ । అనృతం జిహ్వయా చాహ త్రివిధం కర్మపాతకమ్ ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే నవోత్తరశతతమస్సర్గః (౨౧వ శ్లోకము) జాబాలి మహర్షికి సమాధానమిస్తున్న సందర్భములో శ్రీరాముడీ మధురవాక్సుధను కురిపించెను: “మనుజుడు పాపకృత్యము చేసినప్పుడు, ఆ పాపకర్మ యొక్క దోషముతో పాటు మరో రెండు దోషములంటును. అవియేమనగా, పాపకృత్యమునకై సంకల్పించిన, ఆలోచించిన దోషము, వాగ్రూపములో దానికై చేసిన అసత్యదషము. ఇలా ఒక్కటే ఐననూ పాపకార్యమునకు దుష్ఫలము మూడింతలగును”. కాబట్టి మనము పాపకార్యము యొక్క తలంపేసేయరాదని శ్రీరాముని సందేశము. ఎంత ప్రయత్నించిననూ పాపాలోచన పరబాటుగా వస్తే దాన్ని అక్కడే ఆపివేసి, వాక్, కార్య…

న దోషం త్వయి పశ్యామి సూక్ష్మమప్యరిసూదన । న చాపి జననీ బాల్యాత్ త్వం విగర్హితుమర్హసి ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే చతురుత్తరశతతమస్సర్గః (౧౭వ శ్లోకము)   శ్రీరామునికీ కష్టాలు తన తల్లి అయిన కైకేయి వల్లనే వచ్చెనని చెప్పి, దుఃఖిస్తున్న భరతుని ఉద్దేశించి శ్రీరాముడిట్లనెను. “ఓ (అరిషడ్వర్గమనే) శత్రువులను జయించినవాడా! భరతా! (నేను కాననలకు వచ్చుటలో) నీ దోషము నాకు కొంచమైనా కనబడుటలేదు. కానీ నీవు తల్లిని ఎన్నడూ అజ్ఞానవశమునసైతము నిందింపరాదు సుమా!”.   ఇతరులను, ముఖ్యముగా గురుస్థానములోనున్న తల్లి, తండ్రి, ఆచార్యుడు, వీరినెన్నడూ నిందించుచూ మాట్లాడరాదని శ్రీరాముని సందేశము. అంతేకాక శ్రీరాముని శీలసంపద కూడా…

యద్ద్రవ్యం బాన్ధవానాం వా మిత్రాణాం వా క్షయే భవేత్ । నాహం తత్ ప్రతిగృహ్ణీయాం భక్షాన్ విషకృతానివ ॥

శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తనవతితమస్సర్గః (౪వ శ్లోకము) చిత్రకూటపర్వతము కడకు సైన్యముతో వచ్చిన భరతుని అపార్థము చేసుకొని, అతనిని వధించి శ్రీరామునికి రాజ్యమిప్పిస్తానని క్రోధముతో ఊగిపోతున్న లక్ష్మణస్వామిని శాంత పరచుచూ శ్రీరాముడీ అమృతవాక్కులను కురిపించెను: “ఓ లక్ష్మణా! బంధువులకు, మిత్రులకు నష్టము కలిగించుట వలన లభించెడి ద్రవ్యము విషపూరితములైన భక్ష్యములతో సమానము. అట్టి దానిని నేను స్వీకరింపను”. రాజ్యకాంక్షతో, ధనకాంక్షతో, దగ్గర బంధువులను సైంతం మట్టుపెట్టడానికి వెనకాడని Aurangazeb వారసులకు శ్రీరాముడిచ్చే హెచ్చరిక ఇది. ఈ సందర్భములో గమనించదగ్గ విషయము: మహాభారత…

భక్త్యా వివదమానేషు మార్గమాశ్రిత్య పశ్యతః । తస్య పాపేన యుజ్యేత యస్యాఽఽర్యోఽనుమతే గతః ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చసప్తతితమస్సర్గః (౫౭వ శ్లోకము)  శ్రీరాముని అడవులకు పంపుటలో తన ప్రమేయము కొంచమైనా లేదు అని కౌసల్యాదేవి ముందు ఒట్ట్లు పెడుతూ భరతుడు ఈ శ్లోకము చెప్పినాడు: “అట్టి అధర్మమునకు నేను పాల్పడినట్టైతే, వాది మరియు ప్రతివాది వాదించునప్పుడు, పక్షపాత బుద్ధితో వ్యవహరించే వానికి కలిగే పాపము నాకు తగులుగాక”.