యథాత్మనస్తథాన్యేషాం దారా రక్ష్యా విపశ్చితా॥ అర్థంవా యదివా కామం శిష్టాః శాస్త్రేష్వనాగతమ్ ।

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే పఞ్చాశస్సర్గః (౭-౮వ శ్లోకములు) సీతమ్మను చెరపట్టడం భయంకరమైన పాపకార్యమని హెచ్చరిస్తూ రావణాసురుడికి ఈ నీతి వాక్యాలు బోధించాడు జటాయువు: “ఎట్లాగైతే నీ భార్యను పరులనుండి కాపాడుతావో, అట్లే పరభార్యను కూడా కాపాడాలి. తెలివైనవారు అర్థకామాల విషయములో శాస్త్రవాక్కునే అనుసరిస్తారు”. పరస్త్రీలను కాపాడుట ప్రతి పురుషుని కనీస కర్తవ్యమని బోధించిన జటాయువే మనకు పరమగురువు. Advertisements

దద్యాన్న ప్రతిగృహ్ణీయాత్ సత్యం బ్రూయాన్న చానృతమ్ । ఏతద్బ్రాహ్మణ! రామస్య ధ్రువం వ్రతమనుత్తమమ్ ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తచత్వారింశస్సర్గః (౧౭వ శ్లోకము) శ్రీరాముని గుణాలలు వర్ణిస్తూ సీతాదేవి “ఒకరికి ఇచ్చినది తిరిగి స్వీకరించకుండుట, నిజాలే తప్ప అబద్ధాలు పల్కకుండుట, ఇవి రాముడు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తప్పని నియమాలు” అని ఈ శ్లోకము ద్వారా చెప్పినది.

ద్విజాతివేషేణ సమీక్ష్య మైథిలీ సమాగతం పాత్రకుసుమ్భధారిణమ్ । అశక్యముద్వేష్టుమపాయదర్శనం న్యమన్త్రయద్బ్రాహ్మణవత్ తదాఙ్గనా ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణే అరణ్యకాణ్డే షట్చత్వారింశస్సర్గః (౩౪వ శ్లోకము) కపట సన్యాసి వేషము వేసినా, సీతమ్మను చూచిన తరువాత ఆమె అందముతో మత్తెక్కిన రావణుడు తన కామోద్రేకమును ఆపుకోలేక తన దుర్బుద్ధిని బయట పెడుతూ సీతమ్మ అందచందాలను అసభ్యముగా వర్ణిస్తాడు రావణుడు. “అప్పుడు ఆ కపట సన్న్యాసిని తేరిపారచూచి, వచ్చినవాడు దుర్బుద్ధికలవాడని తెలిసినా, వాడు పూజ్యుడైన సన్యాసి వేషములో, పైగా అతిథియై, వచ్చినందుకు నిరాదరణ చేయలేక, యథావిధిగా అర్ఘ్యపాద్యాదులిచ్చినది సీతాదేవి” అని ఈ శ్లోక భావము. ఈ…

రాాజ్యం పాలయితుం శక్యం న తీక్ష్ణేన నశాచర । న చాపి ప్రతికూలేన నాఽవినీతేన రాక్షస ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకచత్వాారింశస్సర్గః (౧౧వ శ్లోకము) “అతి తీవ్రముగా, నిరంకుశధోరణితో, వర్తించే రాజు; ప్రజలకు ప్రతికూలమైన రాజు; ఇంద్రియనిగ్రహము లేక అధార్మికుడైన రాాజు, రాజ్యము పాలించలేడు”. కాబట్టి సీతామాతను వంచిచి అపహరించే పాపపుకార్యమును విరమించుకోమని మారీచుడు రావణునికి బోధించెను.

రాజమూలో హి ధర్మశ్చ జయశ్చ జయతాం వర । తస్మాత్ సర్వాస్వవస్థాసు రక్షితవ్యా నరాధిపాః ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకచత్వారింశస్సర్గః (౧౦వ శ్లోకము) దుర్మార్గుడైన రావణునికి హితబోధ చేస్తూ  మారీచుడీ అమృతవాక్కులు పల్కెను: “ప్రజలయొక్క ధర్మాచరణమునకు, వారి శ్రేయస్సునకు, రాజే ఆలవాలము. కాబట్టి ఎట్టిపరిస్థితులలోనూ రాజు ధర్మమార్గములో సుస్థిరులై ఉండవలెను”.

పఞ్చ రూపాణి రాజానో ధారయన్త్యమితౌజసః । అగ్నేరిన్ద్రస్య సోమస్య వరుణస్య యమస్య చ॥ ఔష్ణ్యం తథా విక్రమం చ సౌమ్యం దణ్డం ప్రసన్నతామ్ ।

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే చత్వారింశస్సర్గః (౧౨,౧౩వ శ్లోకములు) రాజు పూజ్యుడన్న విషయమును వివరిస్తూ రావణుడు మారీచునితో ఇట్లనెను: “తేజస్సంపన్నులైన రాజులు ఐదు దివ్యలక్షణములు కలిగియుందురు: శాసనమున అగ్నివలె తీక్ష్ణస్వభావము, యుద్ధమున ఇంద్రునివలె పరాక్రమము, సత్పురుషులకు చంద్రునివలె ఆహ్లాదము కలిగించు స్వభావము, దుష్టులను దండిచుటలో యమునివలె సమవర్తిత్వము, ప్రజలను అనుగ్రహించుటలో వరుణుని వలె ప్రసన్నత్వము”. ఉత్తమ రాజునకు ఉండవలిసిన ఐదు ముఖ్యలక్షణములు ఈ శ్లోకము ద్వారా తెలుస్తున్నాయి.

బహవః సాధవో లోకే యుక్తా ధర్మమనుష్ఠితాః । పరేషామపరాధేన వినష్టాః సపరిచ్ఛదాః ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనచత్వారింశస్సర్గః (౨౦వ శ్లోకము) రావణునికి సహాయము చేయనని చేపుతూ మారీచుడీ ధర్మవాక్యములు పలికెను: “సదాచారసంపన్నులైన సత్పురుషులు సైతము దుష్టసాంగత్యముచేయుటచే సమూలముగా నశించిన గాధలు లోకప్రసిద్ధములే కదా!”. కాబట్టి మనము దుష్టులకు వీలయినంత దూరముగా మెలగవలెనని తాత్పర్యము.