రాాజ్యం పాలయితుం శక్యం న తీక్ష్ణేన నశాచర । న చాపి ప్రతికూలేన నాఽవినీతేన రాక్షస ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకచత్వాారింశస్సర్గః (౧౧వ శ్లోకము) “అతి తీవ్రముగా, నిరంకుశధోరణితో, వర్తించే రాజు; ప్రజలకు ప్రతికూలమైన రాజు; ఇంద్రియనిగ్రహము లేక అధార్మికుడైన రాాజు, రాజ్యము పాలించలేడు”. కాబట్టి సీతామాతను వంచిచి అపహరించే పాపపుకార్యమును విరమించుకోమని మారీచుడు రావణునికి బోధించెను. Advertisements

రాజమూలో హి ధర్మశ్చ జయశ్చ జయతాం వర । తస్మాత్ సర్వాస్వవస్థాసు రక్షితవ్యా నరాధిపాః ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకచత్వారింశస్సర్గః (౧౦వ శ్లోకము) దుర్మార్గుడైన రావణునికి హితబోధ చేస్తూ  మారీచుడీ అమృతవాక్కులు పల్కెను: “ప్రజలయొక్క ధర్మాచరణమునకు, వారి శ్రేయస్సునకు, రాజే ఆలవాలము. కాబట్టి ఎట్టిపరిస్థితులలోనూ రాజు ధర్మమార్గములో సుస్థిరులై ఉండవలెను”.

పఞ్చ రూపాణి రాజానో ధారయన్త్యమితౌజసః । అగ్నేరిన్ద్రస్య సోమస్య వరుణస్య యమస్య చ॥ ఔష్ణ్యం తథా విక్రమం చ సౌమ్యం దణ్డం ప్రసన్నతామ్ ।

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే చత్వారింశస్సర్గః (౧౨,౧౩వ శ్లోకములు) రాజు పూజ్యుడన్న విషయమును వివరిస్తూ రావణుడు మారీచునితో ఇట్లనెను: “తేజస్సంపన్నులైన రాజులు ఐదు దివ్యలక్షణములు కలిగియుందురు: శాసనమున అగ్నివలె తీక్ష్ణస్వభావము, యుద్ధమున ఇంద్రునివలె పరాక్రమము, సత్పురుషులకు చంద్రునివలె ఆహ్లాదము కలిగించు స్వభావము, దుష్టులను దండిచుటలో యమునివలె సమవర్తిత్వము, ప్రజలను అనుగ్రహించుటలో వరుణుని వలె ప్రసన్నత్వము”. ఉత్తమ రాజునకు ఉండవలిసిన ఐదు ముఖ్యలక్షణములు ఈ శ్లోకము ద్వారా తెలుస్తున్నాయి.

బహవః సాధవో లోకే యుక్తా ధర్మమనుష్ఠితాః । పరేషామపరాధేన వినష్టాః సపరిచ్ఛదాః ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనచత్వారింశస్సర్గః (౨౦వ శ్లోకము) రావణునికి సహాయము చేయనని చేపుతూ మారీచుడీ ధర్మవాక్యములు పలికెను: “సదాచారసంపన్నులైన సత్పురుషులు సైతము దుష్టసాంగత్యముచేయుటచే సమూలముగా నశించిన గాధలు లోకప్రసిద్ధములే కదా!”. కాబట్టి మనము దుష్టులకు వీలయినంత దూరముగా మెలగవలెనని తాత్పర్యము.

పరదారాభిమర్శాత్ తు నాఽన్యత్ పాపతరం మహత్ ।

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్దే అష్టత్రింశస్సర్గః (౩౦వ శ్లోకము) “పరస్త్రీని కాంక్షించుట కంటే మహాపాపము మరి లేదు” అని మారీచుడు రావణుని హెచ్చరించెను. భారతీయులు, స్త్రీ లోని సౌందర్యమును త్రిలోకాలకూ అమ్మైన లలితాత్రిపురసుందరీ యొక్క విభూతిగా భావించి కీర్తింతురు, నమస్కరింతురు.

రామో విగ్రహవాన్ ధర్మః సాధుః సత్యపరాక్రమః । రాజా సర్వస్యలోకస్య దేవానాం మఘవానివ ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తత్రింశస్సర్గః (౧౩వ శ్లోకము) శ్రీరాముడంటే ఏమిటో ఒక్క శ్లోకములో నిర్వచనము ఇచ్చాడు మహానుభావుడైన మారీచుడు: “శరీరము ధరించి దిగివచ్చిన ధర్మమే రాముడు. సకలప్రాణికోటికి హితవుకలిగించే సాధుజీవనుడు. అతని పరాక్రమమునకు తిరుగులేదు. దేవేంద్రుడు దేవతకు ప్రభువైనట్టే, ఈ సమస్త చరాచరసృష్టికి ప్రభువైన పరమాత్మ ఈ రాముడు”. అట్టి శ్రీరాముడు మనకి ఆదర్శము, ఆరాధ్యము కావాలి.

సులభాః పురుషా రజన్! సతతం ప్రియవాదినః । అప్రియస్య తు పథ్యస్య వక్తా శ్రోతా చ దుర్లభః ॥

— శ్రీమద్వాల్మీకిరామయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తత్రింశస్సర్గః (౨వ శ్లోకము) “ఓ రాజా! యజమాని యొక్క హితాహితములు పట్టించుకొనక, స్వలాభముకై ఇచ్చకపుమాటలాడేవారే చాలమంది ఉంటారు. కానీ తాత్కాలికముగా అప్రియమైనాసరే దీర్ఘకాల క్షేమంకరములైన ధర్మోపదేశములు ఇచ్చేవారు దొరకరు. దొరికినా వినేవారూ దొరకరు”, అని మారీచుడు రావణునితో పల్కెను. కాబట్టి, మనము ఎల్లప్పుడూ మనకి వత్తాసు పలికే వారితో కాక, ధర్మబుద్ధి కలవారితోనే మెలగాలి. రుచించకపోయినా, వారుచెప్పే ధర్మబోధనలను అనుసరించి జీవనము సాగించే ప్రయత్నము చేయాలి.